Podczas tegorocznego Local Trends – Samorządowego Kongresu Finansowego rozmawiano o przyszłości rozwoju Polski, zarówno tej metropolitalnej, jak i lokalnej. W Sopocie spotykali się samorządowcy, przedstawiciele biznesu, administracji i środowisk naukowych, aby wspólnie znaleźć odpowiedzi na najważniejsze pytania o kierunki rozwoju, finansowanie usług publicznych oraz budowanie odporności społeczno-gospodarczej. Wielokrotnie podnoszono głos, że przyszłość nie jest abstrakcją, tylko dzieje się tu i teraz, w gminach, miastach i regionach. Dyskusje tegorocznego Local Trends skoncentrowane były wokół jednego zasadniczego wątku: jak budować silne, sprawcze samorządy w świecie rosnącej niepewności, gospodarczej, demograficznej i geopolitycznej.
W tym roku debata nabrała szczególnego znaczenia z uwagi na przyjęcie przez Radę Ministrów przełomowego projektu ustawy metropolitalnej dla województwa pomorskiego. To ważny krok w kierunku lepszej koordynacji rozwoju silniejszej współpracy między samorządami i bardziej efektywnego zarządzania obszarem metropolitalnym.
To ważny i długo oczekiwany sygnał, że państwo zaczyna poważnie traktować potrzebę lepszej koordynacji spraw ponadlokalnych. Zgodnie z projektem, związek metropolitalny ma objąć Gdańsk, Gdynię, Sopot oraz powiązane z nimi gminy, a jego zadania mają dotyczyć m.in. transportu publicznego i zrównoważonej mobilności, planowania przestrzennego, ochrony środowiska, promocji regionu oraz współpracy przy wybranych inwestycjach. Projekt zakłada także stabilne finansowanie związku z udziału w PIT. To jest szansa, którą trzeba dobrze wykorzystać. Metropolia nie może być projektem przeciw komukolwiek. Nie może oznaczać koncentracji uwagi wyłącznie na centrum. Musi stać się mechanizmem lepszej współpracy, lepszego transportu, lepszego planowania i większej sprawczości całego obszaru funkcjonalnego – mówił Mieczysław Struk, Marszałek Województwa Pomorskiego
Mieczysław Struk – Marszałek Województwa Pomorskiego, fot. Łukasz Tokarczyk
Podczas wystąpienia otwierającego Mieczysław Struk, Marszałek Województwa Pomorskiego mówił również o tym, że bezpieczeństwo ma dziś znacznie szerszy wymiar niż jeszcze kilka lat temu. To bezpieczeństwo energetyczne, zdrowotne, cyfrowe, społeczne i transportowe. To zdolność do działania w kryzysie, ale też zdolność do codziennego świadczenia dobrej usługi publicznej. Strategia województwa pomorskiego ujmuje to bardzo trafnie: bezpieczeństwo mieszkańców trzeba rozumieć nie w jednym, lecz w wielu wzajemnie powiązanych wymiarach. I właśnie dlatego samorząd musi być partnerem państwa, a nie jedynie wykonawcą zadań bez adekwatnych narzędzi.
Przed nami także kolejny wielki test dojrzałości instytucjonalnej: nowa perspektywa europejska po 2027 roku. Wygrają nie ci, którzy najgłośniej mówią o ambicjach, lecz ci, którzy potrafią budować partnerstwa – między gminami i miastami, między samorządem regionalnym i lokalnym, między sektorem publicznym, biznesem, nauką i organizacjami społecznymi. Pomorska strategia rozwoju mówi wprost, że partnerstwo i wielopoziomowe zarządzanie mają prowadzić do zintegrowanej realizacji inicjatyw i lepszego wydatkowania środków publicznych. To powinien być dziś jeden z fundamentów naszej wspólnej pracy – podkreślał Mieczysław Struk, Marszałek Województwa Pomorskiego.
Rozwój nie będzie trwały, jeżeli samorządy nie zatrzymają młodych ludzi realną ofertą życia, czyli dobrą edukacją, dostępnością mieszkań, transportem, przestrzenią do aktywności i poczuciem wpływu.
fot. Łukasz Tokarczyk
Rozwój samorządów musi być oparty na partnerstwie i współpracy międzysektorowej, a nowoczesne zarządzanie nie polega już wyłącznie na realizacji inwestycji infrastrukturalnych, lecz na równoległym wzmacnianiu usług publicznych, takich jak zdrowie, edukacja, transport czy polityka społeczna.
Metropolie i Polska lokalna – wspólna odpowiedzialność
Jednym z centralnych tematów kongresu była rosnąca dysproporcja między metropoliami a obszarami pozametropolitalnymi. Podczas panelu pt. „Wsparcie finansowe a zapobieganie pogłębianiu różnić rozwojowych między metropoliami a Polską lokalną” zastanawiano się czy w związku ze wzrostem dysproporcji między jst warto prowadzić politykę łagodzenia tych różnic, czy może lepiej pozostawić to swobodnym tendencjom rozwojowym. Wnioski są jednoznaczne, pozostawienie rozwoju wyłącznie mechanizmom rynkowym pogłębia nierówności.
Kluczowa rola przypada państwu i samorządom, które powinny aktywnie wspierać procesy rozwojowe i dbać o ich równomierny charakter. Nie chodzi jednak o wybór: metropolie czy Polska lokalna. Skuteczna polityka musi obejmować oba te światy, wzmacniając metropolie jako silniki wzrostu, a jednocześnie zapewniając realne szanse rozwojowe mniejszym ośrodkom.
Warunkiem powodzenia jest większa samodzielność finansowa samorządów, decentralizacja środków i decyzji oraz wzmocnienie roli regionów w koordynacji polityk rozwojowych.
fot. Łukasz Tokarczyk
Finanse samorządów – fundament skutecznego państwa
Silnie wybrzmiał postulat reformy finansów jednostek samorządu terytorialnego. Bez stabilnych i przewidywalnych dochodów samorządy nie będą w stanie realizować ambitnych polityk ani efektywnie wykorzystywać środków, zarówno krajowych, jak i europejskich.
Podkreślono konieczność zwiększenia udziału samorządów w dochodach podatkowych, budowy trwałych podstaw finansowych, wzmacniania potencjału instytucjonalnego, szczególnie w słabszych regionach.
fot. Łukasz Tokarczyk
Nowa perspektywa UE – zmiana zasad gry
Dużo miejsca poświęcono nadchodzącej perspektywie finansowej UE 2028–2034, która oznacza fundamentalną zmianę podejścia do finansowania rozwoju. Ważne będą efekty i realizacja reform, a nie tylko wydatkowanie środków, projekty strategiczne o dużej skali, powiązanie inwestycji z priorytetami UE: konkurencyjnością, bezpieczeństwem i odpornością.
Kluczową osią sporu pozostaje Plan Partnerstwa Krajowego i Regionalnego. Z punktu widzenia województw stawką jest nie tylko wysokość środków, ale także zachowanie realnego wpływu regionów na programowanie i wdrażanie wsparcia. Dla Pomorza szczególnie istotne są trzy kwestie: utrzymanie silnej roli regionów w systemie, wypracowanie sprawiedliwych rozwiązań dla regionów przejściowych oraz przygotowanie regionu do skuteczniejszego korzystania z instrumentów zarządzanych centralnie.
fot. Łukasz Tokarczyk
Pomorze jako przykład myślenia strategicznego
Gospodarzem wydarzenia było Województwo Pomorskie, które zostało pokazane jako region, który łączy lokalną perspektywę z europejskimi ambicjami. Transformacja energetyczna, rozwój sektora offshore, logistyka, porty czy cyberbezpieczeństwo to obszary, w których region może odgrywać rolę strategiczną w skali UE.
Jednocześnie podkreślono, że rozwój musi przekładać się na realne korzyści dla mieszkańców takie jak, miejsca pracy, dostęp do usług, bezpieczeństwo i jakość życia.
Jednym z najważniejszych wniosków kongresu jest potrzeba budowania silnych partnerstw między samorządami różnych szczebli, sektorem publicznym, biznesem i nauką. To właśnie zdolność do współpracy, a nie rywalizacji, będzie decydować o skuteczności rozwoju w najbliższych latach.
Podczas tegorocznego kongresu wielokrotnie wybrzmiały głosy, że nie będzie nowoczesnego państwa bez silnych samorządów, nie będzie spójnego rozwoju bez świadomej polityki wyrównywania szans, nie będzie skutecznego wykorzystania środków europejskich bez partnerstw i strategicznego podejścia. Uczestnicy podjęli się próby zdiagnozowania wyzwań, jak i znalezienia rozwiązań na największe trudności. Jednak przede wszystkim starano się znaleźć wspólny mianownik w określeniu kierunku na najbliższe lata. Przedstawiciele samorządów gminnych, powiatowych i wojewódzkich wspólnie stwierdzili, że jest nim rozwój oparty na współpracy, odpowiedzialności i realnym wpływie na jakość życia mieszkańców. Bo ostatecznie, samorząd to nie zarządzanie instytucjami, lecz tworzenie warunków dobrego życia dla mieszkańców.
